መግቢያ ገፅ / ጦማሮች / የሳይንስ ዲፕሎማሲ፡ ከዩቶፒያ እስከ...

የሳይንስ ዲፕሎማሲ፡ ከዩቶፒያ እስከ ፕራግማቲዝም

የብዙ ወገንተኝነት ደካማነት እየጨመረ መምጣቱ ግጭቶችን እና የተጋሩ ዓለም አቀፍ ተግዳሮቶችን ለመፍታት አዳዲስ መንገዶችን እያስገደደ ነው፣ እናም የሳይንስ ዲፕሎማሲ ከጊዜ ወደ ጊዜ ወሳኝ ሚና እንደሚጫወት ጽፈዋል። Sir Peter Gluckman.

ይህ ጽሑፍ ነበር በመጀመሪያ የታተመ በውስጡ የERC መጽሔት በአውሮፓ የምርምር ምክር ቤት።

ደራሲ:

Sir Peter Gluckman

የአይኤስሲ ፕሬዝዳንት፣ የተከበሩ ፕሮፌሰር ኢምሪተስ ኦንዜድ KNZM FRSNZ FRS

Sir Peter Gluckman

በዩክሬን፣ በመካከለኛው ምስራቅ እና በሌሎች ቦታዎች የሚፈጠሩት ወቅታዊ ግጭቶች የጂኦስትራቴጂካዊ እና የዲፕሎማሲ ትኩረት ከፍተኛ ትኩረት ቢሆኑም፣ ብሔሮች እርስ በርስ በሚያዩባቸው መንገዶች እና እንዴት እንደሚገናኙ ላይ ጉልህ ለውጦች ከተወሰነ ጊዜ በኋላ ተፈጥረዋል። ባለብዙ ወገን ስርዓት እንደ ግጭት ያሉ የህልውና ጉዳዮችን መፍታት ወይም የዓለም አቀፍ የጋራ ጉዳዮችን ማሻሻል አለመቻሉን አሳይቷል። የሳይንስ ዲፕሎማሲ ተግባራዊ አጠቃቀም ወደፊት መንገድ ለመፍጠር ከጊዜ ወደ ጊዜ ጠቃሚ ይሆናል።

ባህላዊ ዲፕሎማሲ እና ለዓለም አቀፍ ፕሮጀክቶች ያለው ጉጉት በተወሰነ ደረጃ በጣም በተበታተነ ዓለም ውስጥ በብሔራዊ ጥቅሞች ላይ በሹል እና በግብይት ላይ በማተኮር ተተክቷል። ከሁለተኛው የዓለም ጦርነት በኋላ ለአለም አቀፍ ግንኙነቶች እና ግንኙነቶች ደንቦችን መሰረት ያደረጉ ማዕቀፎች እየተዳከሙ መጥተዋል። ምን ሊከተል እንደሚችል የተለያዩ አመለካከቶች አሉ።

ይሁን እንጂ በተመሳሳይ ጊዜ፣ በሳይንስ ዲፕሎማሲ አቅም ላይ ፍላጎት እያደገ መጥቷል (ይህ ጽንሰ-ሀሳብ ለተለያዩ ተዋናዮች የተለያዩ ትርጉሞችን እና አፅንዖቶችን የያዘ)። የአውሮፓ ኮሚሽን እና የአውሮፓ ህብረት አባል ሀገራት፣ የዓለም አቀፍ የደቡብ ሀገራት እና ብዙ የአካዳሚክ ማዕከላት ለሳይንስ ዲፕሎማሲ የበለጠ መገለጫ እየሰጡ ነው።

ሳይንስና ዲፕሎማሲ በዓለም አቀፍ ደረጃ ለረጅም ጊዜ አብረው ኖረዋል። ነገር ግን በሳይንስና በዲፕሎማሲ መካከል የግንዛቤ ውጥረቶች አሉ፣ ብዙዎቹም በቅርብ ጊዜ በዴልሂ በተደረጉ ስብሰባዎች ላይ እንደ ራይሲና ውይይት አካል ወይም ከሪዚና ውይይት ጋር በተያያዘ ተብራርተዋል።

ሳይንስና ዲፕሎማሲ ከሁለት በጣም የተለያዩ ባህሎች የመጡ ናቸው። ሳይንስ በዋናነት በመረጃ ትንተናና በጠንካራ ማስረጃዎች አለመግባባቶችን በመፍታት ላይ ነው፤ ዲፕሎማሲ በዋናነት ድርድርና ውይይትን ጨምሮ በሰላማዊ መንገድ የብሔሮችን ጥቅም መጠበቅ ነው። በይነገጹ ውስብስብና ጥልቅ መሆኑ የማይቀር ነው።

በቅርብ ጊዜ በዴሊ የተካሄዱት ውይይቶች በሳይንስና በዲፕሎማሲ መካከል ባለው ግንኙነት ውስጥ በጣም እውነተኛ ጉዳዮችን ለመፍታት ሞክረዋል። ሳይንቲስቶች ዲፕሎማቶች በተለያዩ መንገዶች፣ በተለይም በዓለም አቀፍ ትብብር፣ ሊረዷቸው እንደሚችሉ ተስፋ ያደርጋሉ። ነገር ግን ዲፕሎማቶች በአብዛኛው ይህንን እንደ ዲፕሎማሲ በተግባር አይመለከቱትም በተመሳሳይ ጊዜ የአገራቸውን ጥቅም እያሳደገ ካልሆነ በስተቀር።

ሳይንስ ዓለም አቀፋዊ ቋንቋ ነው - ነገር ግን በተሰባበረ ዓለም ውስጥ፣ አሠራሩ ከደህንነት፣ ከኢኮኖሚያዊ እና ከጂኦስትራቴጂክ ፍላጎቶች ጋር እየተጠላለፈ ነው።

ሳይንስ በተግባር ሁለንተናዊ ቋንቋ ነው። ይሁን እንጂ ሳይንስ፣ ቴክኖሎጂ፣ ኢኮኖሚያዊ፣ ደህንነት እና የጂኦስትራቴጂክ ፍላጎቶች እርስ በርስ እየተሳሰሩ ሲሄዱ፣ አንዳንድ ሳይንቲስቶች ለአለም አቀፍ እውነታዎች ያላቸው በአንጻራዊነት ጨዋነት የጎደለው አቀራረብ ይበልጥ ግልጽ ሆኗል። እውነታው ግን አብዛኛው የዘመናዊ ሳይንሳዊ ድርጅት የሚመራው መንግስት በደህንነት እና/ወይም በኢኮኖሚያዊ ውጤቶች ላይ ባለው ፍላጎት ነው። ነገር ግን ያ እውነታ ግልጽ እየሆነ መምጣቱ አዲስ አያደርገውም - ሳይንስ ሁልጊዜም ደጋፊዎቹ ነበሩት - ከመንግስት፣ ከበጎ አድራጎት ወይም ከኢንዱስትሪ።

ሳይንስ ራሱ ተግዳሮቶቹን እያጋጠመው ነው፣ በተለይም በብዙ ወሳኝ የአካባቢ እና ማህበራዊ ጠቀሜታ ባላቸው ዘርፎች ዓለም አቀፍ ትብብርን ያረጋግጣል። በጣም የተሟላ የመረጃ አካባቢን ከግምት ውስጥ በማስገባት፣ የሳይንስ ባህላዊ የእውነታ ምንጭ አድርጎ የመጠቀም አቋም በተደጋጋሚ ውድቅ ይደረጋል ወይም ሆን ተብሎ ግራ ይጋባል። በዲሞክራሲያዊው ዓለም፣ ፖላራይዜሽን እና ፖፑሊዝም ሁለቱም የተቀጣጠሉት ሳይንስን ጨምሮ በተቋማት ላይ ባለው እምነት ማጣት እና በተራው ደግሞ በሳይንስ ላይ እምነት ማጣት ነው። ሳይንስ በዚህ አውድ ውስጥ የፖለቲካ መነጋገሪያ ነጥብ ሆኗል፣ በተለይም ኃይለኛ ፍላጎቶችን ሲያጋጥመው። ለምሳሌ፣ ሳይንስ በሰፊው የዘላቂነት አጀንዳ ውስጥ የተካተቱትን እውነታዎች ለመፍታት ይሞክራል። ነገር ግን ይህ አጀንዳ ከአጭር ጊዜ የኢኮኖሚ ፍላጎቶች ጋር እንደሚጋጭ ስለሚታሰብ፣ እንደ የአየር ንብረት ለውጥ ባሉ አካባቢዎች የሚያስፈልገውን እድገት ሊያደናቅፍ ይችላል።

በተመሳሳይ መልኩ፣ መደበኛ እና ባህላዊ ዲፕሎማሲ ከጊዜ ወደ ጊዜ ወደ ጎን እየጎተተ ይመስላል። የረጅም ጊዜ ግንኙነቶች በግብይት የአጭር ጊዜ ግንኙነቶች እየተተኩ ነው። ሳይንስ ከእንደዚህ አይነት ውጥረቶች ሊገለል አይችልም፤ ለሳይንስ የሚገጥመው ፈተና በአሁኑ ጊዜ ባልተስማሙበት ዘመን እንደ ዓለም አቀፍ የህዝብ ጥቅም እንዴት እንደሚሻሻል ማረጋገጥ ነው።

ሳይንስ፣ ዲፕሎማሲ እና ብሔራዊ ጥቅሞች በቅርበት የተሳሰሩ ናቸው - ዓለም በመካከላቸው ያለውን ትብብር መጠቀም አለበት።

ከአስር አመት በፊት በ2015 የፓሪስ ስምምነቶች፣ አጀንዳ 2030፣ የዘላቂ ልማት ግቦች (SDGs) እና የአደጋ ስጋት ቅነሳ ሴንዳይ ማዕቀፍ ሁሉም ዓለም አቀፍ ሳይንስ እና ዓለም አቀፍ ፍላጎቶች የሚስማሙ ይመስላሉ ብለው አመልክተዋል። ነገር ግን በሚቀጥሉት ዓመታት ብዙ ነገር ተለውጧል፣ ይህም ሳይንስንም ሆነ ዲፕሎማሲን ይነካል። ይህ ማለት ግን ተስፋ ቆርጠን መሆን አለብን ማለት አይደለም። ይልቁንስ ሳይንስ፣ ዲፕሎማሲ እና ብሔራዊ ጥቅሞች በቅርበት የተሳሰሩ መሆናቸውን መገንዘብ አለብን። ዓለም የሚያስፈልጋት በመካከላቸው ያለውን ትስስር መጠቀም ነው። ይህ በባህሎች እና በልዩ ምሁራዊ አወቃቀሮቻቸው መካከል የመንቀሳቀስ ችሎታ ያላቸውን ሰዎች ይጠይቃል።

በSDGs ላይ ያለው እድገት ተስፋ አስቆራጭ ነው። ሆኖም ወደ 2030 ስንቃረብ ዓለም አቀፍ ወይም ክልላዊ የጋራ ጥቅም ጉዳዮችን ለመፍታት የሚያስችል ፍጥነት መገንባት አስፈላጊ መሆኑ አሁንም አጣዳፊ ነው። ይህ አጀንዳ የዲፕሎማሲያዊ ስምምነት የሚያስፈልገው በመሆኑ፣ ብሔራዊ መንግስታት አብረው እንዲሠሩ ለራሳቸው ጥቅም እንደሆነ ማሳመን የሚለው ፈተና አሁንም አለ።

ከ2015 ጀምሮ የጋራ እና የጋራ ጥቅም ጉዳዮች ክልል ጨምሯል። በተለይም እንደ ኮሙኒኬሽን፣ AI፣ ኳንተም እና ሲንተቲክ ባዮሎጂ ያሉ በርካታ ቴክኖሎጂዎች አዲስ ዓለም አቀፍ የጋራ ጉዳዮችን ይፈጥራሉ። ከእነዚህ ቴክኖሎጂዎች ውስጥ ብዙዎቹ ወይም አጠቃቀማቸው በብሔራዊ ወሰኖች ውስጥ በተግባር ቁጥጥር ሊደረግባቸው አይችልም። አጠቃቀማቸውን መፍታት በሁለቱም የተለያዩ ቴክኖፖሎች እና ከራሳቸው ፍላጎት ጋር ባላቸው ትላልቅ ኩባንያዎች ሚና የተወሳሰበ ነው።

ዓለም ባለብዙ ወገን የትብብር ቦታን እንደገና መገንባት የሚያስፈልገው ብዙ ምክንያቶች አሉ። ግጭት፣ የአየር ንብረት ለውጥ፣ ወረርሽኞች እና በማህበረሰቡ ውስጥ የሚረብሹ ቴክኖሎጂዎች ተጽእኖ የሳይንሳዊ እና የዲፕሎማሲ ማህበረሰቦች ፍላጎቶች የሚደራረቡባቸው በጣም ግልፅ ምሳሌዎች ናቸው። የሲነርጂስቲክ አቀራረብ አስፈላጊነት ግልፅ ነው። ሆኖም፣ ይህንን ለማሳካት ያለው ችሎታ፣ በብዙ አገሮች ውስጥ ያለውን የጂኦፖለቲካ፣ የፋይናንስ ስጋቶችን እና የተበታተነውን ፖለቲካ ግምት ውስጥ በማስገባት እጅግ በጣም ችግር ያለበት ነው።

መንግስታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች በሳይንስ ዲፕሎማሲ ውስጥ ያላቸው ሚና ችላ ሊባል አይችልም።

በዚህ አውድ ውስጥ እንደ ዓለም አቀፍ የሳይንስ ምክር ቤት ያሉ መንግሥታዊ ያልሆኑ ድርጅቶች ሚና ችላ ሊባል አይችልም። ለውጥ የሚያስፈልግበትን በጣም አስቸጋሪ ሁኔታ በመገንዘብ ተግባራዊ በሆነ ማዕቀፍ ውስጥ ለመሳተፍ ህጋዊነት ያላቸውን ጉዳዮች የሚያቀርቡ ከሆነ፣ አስፈላጊ አስተዋፅዖ ማድረግ ይችላሉ። ለትራንስ ኢንተርናሽናል ውይይቶች ገለልተኛ ቦታ ለመፍጠር ወይም በዓለም አቀፍ የጋራ ጉዳዮች ላይ ሳይንስን ለመደገፍ ከሚደረጉ ግልጽ ጥረቶች ባሻገር፣ ለብሔራዊ እና ዓለም አቀፍ ውይይት ቀላል የሚሆንበትን አካባቢ መፍጠር ወይም ማስረጃ ማሰባሰብ ይችላሉ።

ለምሳሌ፣ ቀጣዩ የተባበሩት መንግስታት ዋና ፀሐፊ ከመሾሙ በፊት፣ ዓለም አቀፉ የሳይንስ ማህበረሰብ በSDGs ውስጥ የተጋረጡ ተግዳሮቶችን የሚያስወግድ ወደፊት የሚሄድ መንገድ ሊያዘጋጅ ይችላል? ለዜጎች የረጅም ጊዜ አስተሳሰብ ለምን እንደሚያስፈልግ በተሻለ ሁኔታ ማስረዳት እንችላለን? የተቀናጀ ዓለም አቀፍ አካሄድ ብሔራዊ ጥቅሞችን ማዳከም እንደሌለበት ማስረዳት እንችላለን? በግቦቹም ሆነ በአተገባበሩ ረገድ ርዕዮተ ዓለምን የሚያዳክም እና ተግባራዊ ያልሆነ የትብብር እርምጃ ማዕቀፍ መፍጠር እንችላለን?

ሳይንቲስቶችና ዲፕሎማቶች የበለጠ አጋሮች ሊሆኑ ይችላሉ? እውነታው ግን ዓለም በተለያዩ ፍላጎቶች የተሞላች መሆኗ ሲሆን ይህም በፕላኔቷ ላይ ወደ 200 የሚጠጉ አገሮች ውስጥም ሆነ በመካከላቸው ይንጸባረቃል። ሳይንስና ዲፕሎማሲ ሁለቱም ውስብስብነትን በራሳቸው መንገድ ለመቋቋም የለመዱ ናቸው። ነገር ግን በመጨረሻም የሳይንስ ዲፕሎማሲ በአጠቃላይ በብሔራዊ ጥቅሞች ላይ በማተኮር መጀመር አለበት፣ ምንም እንኳን ክልላዊ ወይም ዓለም አቀፍ ግቦች ቢኖሩትም፣ አለበለዚያ ሊወድቅ ይችላል።

የሳይንስ ዲፕሎማሲ የረጅም ጊዜ ግብ በፍጥነት በሚለዋወጥ እና ባልተረጋጋ ዓለም ውስጥ ውጥረትን ለመቀነስ ሳይንስን መጠቀም መሆን አለበት። የመነሻ ነጥብ ሳይንስ እና ዲፕሎማሲ እርስ በእርስ እንዴት እንደሚረዳዱ የበለጠ የጋራ መግባባት መሆን አለበት። ቢያንስ እያንዳንዱ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር የተወሰነ እና ግልጽ የሆነ የሳይንስ ዲፕሎማሲ እውቀት ሊኖረው ይገባል። ከቶኪኒዝም በላይ መሆን አለበት። ከአውሮፓ ውጭ ይህ በሚያሳዝን ሁኔታ የሚቀረው በአናሳ አገሮች ውስጥ ብቻ ነው።